Lublin - Kamienica Kota

Lublin to jedno z moich najbardziej ulubionych polskich miast. Łączy w sobie fascynującą historię (to już 700 lat!), bardzo różnorodną architekturę i kameralny, artystowski klimat, pozbawiony samozachwytu "większych ośrodków". Słynie też z niebanalnej sztuki miejskiej (o której przy innej okazji), nowatorskiej działalności Domu Słów/Teatru NN/Ośrodka "Brama Grodzka" oraz... regionalnego stowarzyszenia miłośników kremacji. Lublin to miasto, w którym kształtowały się zręby systemu prawnego i politycznego kraju, świadek i ofiara działań wojennych (vide przejmujące sąsiedztwo Majdanka), ale także - no cóż - matecznik Kota. Andrzeja Kota, zmarłego dwa lata temu ilustratora, grafika, twórcy ex-librisów, ale też zecera i typografa, który patronuje niniejszej notce.

W tym roku, z okazji jubileuszu siedemsetlecia nadania praw miejskich, Lublin wzbogacił się o ciekawą i śmiałą realizację detaliczną, o której pragnę dziś napisać nieco więcej. 

Staraniem Jarosława Koziary - wieloletniego przyjaciela Kota - elewację pod numerem 17 na Grodzkiej ozdobiło odsłonięte w lipcu tego roku sgraffito prezentujące koty zaczerpnięte z twórczości Kota, który przez lata (1952-1998) mieszkał w sąsiednim budynku. 

Projekt Koziary powstał w ramach stypendium prezydenta miasta. Pierwotnie zakładał pokrycie fasady budynku w całości kocim sgraffitem, jednak w toku pertraktacji z samorządem wizja została - jak to często bywa - zrealizowana w niepełnym kształcie. Kocie "kafle" tworzą trzy dwupoziomowe bordiury na kamienicy, przebiegające równolegle względem linii dachu, pomiędzy kolejnymi kondygnacjami. Uzupełnieniem pasów jest umieszczone w parterze sgraffito z popijającymi wino kompanami - kotem i kozłem, podpisane takim wierszem:

"Andrzej Kot psot z Lublina to takie / zwierzę, mieszka na Grodzkiej, / a mnoży się tylko na papierze".

Dużym walorem realizacji jest technika, jaką posłużył się Koziara, czyli sgraffito, polegające na nałożeniu na siebie (w tym wypadku) dwóch kontrastowych warstw tynku w pewnym odstępie czasu. Gdy spodnia warstwa stężeje w poddającej się jeszcze łatwo obróbce wierzchniej można grawerować wzory, odsłaniając spodni tynk w innym kolorze. Dzięki temu sgraffito świetnie sprawdza się w graficznych wzorach, które grają mocno wyartykułowaną kreską/płaszczyzną i kontrastem barw. Jest to również technika bardzo charakterystyczna dla Lublina, często i z powodzeniem tutaj stosowana na różnych etapach rozwoju miasta.

Co ciekawe sgraffito powstało na prywatnej kamienicy należącej do Jacka Stachnika, a jego powstanie sfinansował samorząd, mimo początkowych oporów wojewódzkiego konserwatora zabytków, Dariusza Kopciowskiego. Wkrótce mają się tu pojawił restauracja i hotel. 

Tym, którym sgraffitowe dekoracje przypadną do gustu polecam także opracowaną staraniami Koziary w 2016 r. monografię "Ot Kot", której wydanie wsparły lokalne władze. Album jest obszerną, starannie przygotowaną i wydaną, bogato ilustrowaną księgą, którą można obejrzeć w całości online i kupić na stronie Koziary. Nieco mniej obszerne publikacje dorobku artysty przygotowali m.in. Andrzej Matynia i Leon Urbański ("Prawdziwa cnotka nie boi się kotka" poświęconą ex-librisom Kota - publikacja zdobyła nagrodę specjalną burmistrza Lipska na Międzynarodowej Wystawie Najpiękniejszych Książek Świata w Lipsku) oraz Jacek Wałdowski (dwa zbiory rysunków - 2000 i 2007). Warto w tym miejscu wspomnieć również dwa utwory wykaligrafowane przez Kota - "Traktat moralny" Czesława Miłosza z grafikami Zofii Kopel-Szulc (1981) oraz "Treny" Jana Kochanowskiego z rycinami Stanisława Góreckiego (1985). W międzyczasie, w 1984 roku, wydano też ozdobiony grafikami artysty Kalendarz Lubelski.

Jak podaje "Niecodziennik" Miejskiej Biblioteki Publicznej w Lublinie:

"Exlibrisy i rysunki Kota publikowały liczne europejskie i światowe czasopisma, m.in. niemiecka Scriptura Calendar, węgierskie Magyar Grafik, nowojorski Upper&LowerCase, kalifornijski Fried Caligrafic, Sarmatian Houston czy Idea z Tokio. W 1995 r., jako jedyny polski artysta, Andrzej Kot znalazł się w monografii Josepha Kiermeiera-Debre i Fritza Franza Vogla >>Das alphabet. Die Bildwelt der Buchstaben von A bis Z<< (doceniono jego alfabety (Ot-Kot, Lot-Kot, Iza i Kozina)."

Artysta zdobył również złoty medal na Międzynarodowym Biennale Ekslibrisu Współczesnego w Malborku (1981). W 2007 roku odebrał nagrodę Angelusa Lubelskiego dla Artysty Roku 2007. Jego prace prezentowane są na stałych wystawach m.in. w Muzeum Gutenberga w Moguncji. Pierwszą pośmiertną wystawę prac Kota przygotował dr Zbigniew Jóźwik. 

Warto dodać, że o Andrzeju Kocie powstały dwa filmy dokumentalne, oba autorstwa Grzegorza Linkowskiego. Premierę w czerwcu tego roku miał obraz pod tytułem "Zwierzę na papierze", "Alfabet Kota" był zaś realizowany w latach 1999-2000, z pierwszym pokazem 29.02.2000 r. w "Kocie zapusty", którym towarzyszyła również wystawa. 

Obszerną notę biograficzną oraz  bibliografię multimedialną o artyście i jego twórczości znajdziemy na stronie Teatru NN. Dzięki pracy Alicji Magiery mamy też możliwość zwiedzania Lublina trasą życia Andrzeja Kota. 

Artysta zmarł 17 lutego 2015 r. To Światowy Dzień Kota.